TÓM TẮT TIỂU-SỬ ĐỨC CHA PAUL LÉO SEITZ CỐ GIÁM-MỤC GIÁO-PHẬN KONTUM

 

 

SEITZ Paul Léo, sinh ngày 22 tháng 12 năm 1906, tại Le Havre (Seine – Vùng Biển), giáo xứ Notre Dame,trong giáo-phận Rouen (nay là giáo phận Le Havre). Cậu là con út trong một gia đ́nh có 3 người con. Tổ tiên bên nội của cậu gốc người Alsace (vùng đất tranh chấp giữa Pháp và Đức trong nhiều thế kỷ và chỉ thuộc về Pháp vĩnh viễn sau đệ nhị thế chiến 1939 – 1945. TLL) đă đến lập nghiệp ở Pháp sau năm 1871. Cậu vào chủng viện tu muộn ở Fontgombault (Indre) năm 1925, đọan thi hành nghĩa vụ quân sự ở Maroc. Ngày 13 tháng 9 năm 1929, với tư cách một giáo dân,cháng thanh niên xin vào chủng-viện Hội Thừa sai Ngoại Quốc. Vốn sức khỏe yếu ớt,đă hai lần Ngài đă phải ngưng học để đi chữa bệnh tại khu điều trị. Được thụ phong linh mục ngày 4 tháng 7 năm 1937, Ngài nhận bài sai đến Hànội, lúc bấy giờ là Tông-ṭa.

 

Ngài bắt đầu học tiếng Việt ở Kẻ Sở, rồi được phái đến một công đồng Kitô-hữu ở Cổ Liêu, chỉ cách tiểu chủng viện năm sáu trăm mét, vào tháng 8 năm 1938, để ḥan tất việc đào tạo thành thừa sai. Tháng 2 năm 1939, Đức Giám Mục Chaize đặt Ngài làm cha phó một giáo xứ cả người Việt lẫn người Pháp ở Hànội. Năm 1941, Ngài được đặt làm tuyên úy Trường Trung Học (Lycée) Albert  Sarraut. Cùng năm ấy, Ngài xây dựng và tổ chức một “trại cho tuổi trẻ” cho giới trẻ Pháp và Việt ở Hànội, trên sườn núi Ba V́. Trại nầy đă thành công rất lớn và ngày 9 tháng 8 năm 1941, các chức sắc chính quyền dân sự cấp cao nhất đă đến thăm Trại. Thánh 12 năm 1943, Trại trở thành “Trung Tâm Tiếp Đón Trẻ Em bị bỏ rơi, Cô Nhi Viện Têrêxa” và đón nhận “một nhóm gồm 80 em nhỏ lang thang ăn xin” của  Hànội. Năm 1945, t́nh h́nh bất an, những biến động chính trị và các khó khăn về tiếp tế lương thực, đă buộc Cha Seitz phải đem cô-nhi-viện của Ngài về Sơn Tây,rồi về Hànội vào cuối năm 1946. Được bố trí ở Nhà Thừa Sai và ở nhiều nơi khác nhau gặp chăng hay chớ, Cô-nhi-viện ở trong trường Puginier, rồi ở trong khu đổ nát của trường Đức Bà Mai Khôi,ngọai ô Hà Nội. Thánh 8 năm 1951, khi có được đất đai, Ngài mang cô-nhi-viện của Ngài đến đó và xây cất lên với sự trợ giúp của Cha Vacher (sau nầy phụ trách công việc xây dựng bảo tŕ chủng viện và Ṭa Giám Mục Kontum.TLL), “Thành phố Kitô Vua”. Tháng 2 năm 1951, Cha Seitz giao phó trong tay Cha Pencolé nhiệm vụ trông coi giáo xứ người Pháp tại Hà Nội, vừa được cử làm phó xứ , để Ngài chỉ c̣n điều hành Cô-nhi-viện Thánh Têrêxa. Ngày 26 tháng 2 năm 1952, Ngài được đặt làm bề trên miền Vùng Bắc Đông Dương. Ngày 19 tháng 6 năm 1952, Đức Thánh Cha đặt Cha Paul Seitz làm Đại Diện Tông Ṭa ở Kontum và giám mục hiệu ṭa Catula (ngày 24 tháng 11 năm 1960,Giáo Hội Việt Nam mới chính thức có hàng Giáo Phẩm Việt Nam. TLL). Ngày 3 tháng 10 năm 1952, tại Nhà Thờ Chính Ṭa Hà Nội, Ngài được tấn phong Giám Mục từ tay Đức Cha Dooley, Khâm Mạng Ṭa Thánh. Phụ phong gồm có Đức Cha Trịnh-Như-Khuê, Giám Quản Tông Ṭa Hà Nội và Đức Cha Piquet, giám quản tông ṭa ở Qui-Nhơn (sau đó làm giám mục giáo phận Nhatrang. TLL). Đến Kontum ngày 2 tháng 11 năm 1952, th́ sau khi nhận địa phận ở Nhà Thờ Chính Ṭa (Nhà Thờ Gỗ ngày nay. TLL), ngày 6 tháng 11 kế đó, Ngài giới thiệu chương tŕnh làm việc của Ngài. Rồi, không phân thời giờ học tiếng Bahnar, Ngài bắt đầu đi thăm 24 quận huyện trong địa phận của Ngài. Thánh Giêng năm 1954, v́ những vụ tấn công của Việt-Minh, Kontum phải di tản và trong nhiều tháng, Đức Cha Seitz viếng thăm nhiều cộng đ̣an khác nhau của địa phận Ngài, khi đó lui về Pleiku, Banmêthuột, Sàig̣n và Đàlạt. Sau Hiệp Định Genève ngày 21 tháng 7 năm 1954, và cuộc đ́nh chiến, Ngài trở lại Kontum. Ngài đi xe đạp đến trong tỉnh Kontum ngày 31 tháng 8 năm 1955. Lúc ấy bắt đầu cuộc di cư của dân Miền Bắc, trong đó một số khá lớn lập nghiệp ở Tây Nguyên. Đức Cha Seitz lập những giáo xứ mới cho họ và kêu gọi các linh mục Việt-nam t́nh nguyện coi sóc họ. Đồng thời Ngài cũng bắt đầu một chương tŕnh xây dựng rộng lớn: một ngôi thánh đường ở Pleiku, những ṭa nhà mới cho Trường Cúenot để đào tạo giáo-lư-viên (giảng viên giáo lư, nhà in để xuất bản các sách học và sách đạo bằng tiếng Bahnar, một tổ ấm cho các thiếu nữ người dân tộc, những ngôi trường nhỏ vùng quê, v..v.. Đức Cha gọi đến Kontum một số linh mục thừa sai đă phải rời bỏ Miền Bắc, rồi gọi các Sư Huynh Lasan đến mở một trường trung học (sau nầy là trường trung-tiểu-học Lasan Kim Phước  - ghép tên của hai Vị Giám Mục. TLL); các nữ tu th́ phụ trách vườn trẻ, một trường huấn luyện nội trợ cho các cô gái. Ngài hướng các đại chủng sinh về Huế và Đàlạt. Năm 1966, Ngài gửi các tiểu chủng sinh (khi ấy gọi là đệ-nhị-cấp; sau nầy là cấp III, từ Troiśeme đến Terminale) lên Đàlạt, học ngọai trú ở trường Trung Học Adran (của các Sư Huynh Lasan thành lập và điều hành) và tổ chức cho các chủng sinh nầy một Foyer trong bệnh viện tư cũ của Bác sĩ  Sohier mà Ngài mua lại với mục đích nầy. Vào khỏang năm 1970 (chính xác là sau Mùa Hè Đỏ Lửa 1972, từ năm học 1972 – 1973 cho đến ngày 20 tháng 3 năm 1975. TLL), v́ t́nh h́nh chung quanh Kontum ngày càng bất ổn, Ngài đă chuyển các lớp dưới (từ Sept́eme đến Qautrième. TLL) lên Đàlạt, ở trong Tu Viện Ḍng Chúa Cứu Thế (Đồi Tùng Lâm. TLL)*(xin coi ghi chú). Năm 1974, Ngài thành lập “Trung Tâm Đại Học” ở Sàig̣n cho các sinh viên người dân tộc thiểu số , trong số đó Ngài gửi một số khá lớn, cả nam lẫn nữ , trong các “gia đ́nh nhận nuôi”, để tiếp tục học các lớp cao hơn.  Đức Cha làm rất nhiều, để cải thiện t́nh trạng sức khỏe cho dân chúng. Ngài xây hai bệnh viện nhỏ và một trạm y tế lớn. Khỏang năm 1957, Ngài xây Nhà Thương Minh-Quư ở Kontum do Nữ bác sĩ người Mỹ Patricia Smith điều hành (Minh Quư là tên của hai vị linh mục  -một là thừa sai  - Cha Bonnet Quư và một là người Việt, Cha Minh – đều bị hạ sát dă man đang khi đi làm việc truyền giáo. TLL). Đáp lại lời mời gọi của Ngài, một trăm linh một người cộng tác, gồm bác sĩ, y tá, các người thuộc nhiều tôn giáo, đă đến từ khắp các châu lục, chăm sóc bệnh nhân và người bị thương với ḷng tận tụy và có khi rất anh hùng và đă huấn luyện được những đội ngũ y tá người dân tộc tuyệt vời.

 

Ngày 24 tháng 11 năm 1960, Hàng Giáo Phẩm Việt Nam được thành lập, Ngài trở thành Giám Mục Kontum. Năm 1967, vùng thừa sai Kontum được chia ra: địa phận mới Banmêthuột được thành lập và giao phó cho Đức Cha Phêrô Nguyễn-Huy-Mai. Năm 1971, được Đức Thánh Cha Phaolô VI tiếp kiến riêng. Đức Cha Seitz dâng cho Đức Thánh Cha một hồi kư về t́nh h́nh giáo phận của Ngài. Ngài viết: “Kontum, giáo phận chịu thử thách nhiều nhất v́ chiến tranh, trong nhân sự của Kontum đă có 23 người bị chết thảm, 32 người bị thương nặng và tàn phế, 27 người bị Việt-Cộng giam giữ và 33 giáo xứ bị phá hủy ḥan ṭan, và các tín hữu ly tán”. Một năm sau, 192 cộng đồng Kitô hữu bị tiêu diệt với 45.000 người di tản. Năm 1968, Kontum bị bao vây và bị dội bom; năm 1972, thị xă bị chiếm một nửa. Năm 1975, tỉnh Kontum cùng ṭan Miền Nam đă sụp đổ. Thứ Năm Tuầh Thánh, ngày 27 tháng 3 năm 1975, Đức Cha Seitz đă tấn phong giám mục cho Giám mục  kế vị người Việt: Đức Giám Mục Alexis Phạm-Văn-Lộc. Ngày 12 tháng 8 năm 1975, Ngài và các linh mục thừa sai của Ngài bị triệu tập đến một hội nghị ở Chu Pao, một làng cách thị xă Kontum 12 cây số. Tại đó, người ta lệnh các Ngài phải rời Việt-Nam trong ṿng 74 tiếng. Ngày 15 tháng 8 năm 1975, tất cả các thừa sai bị dẫn về Sàig̣n, dưới sự canh giữ cẩn mật và bị đưa lên máy bay chở về Pháp. 

 

Kể từ chủng viện ở Phố Du Bac (Trụ Sở Hội Thừa sai paris. TLL), Đức Cha Seitz đă làm chứng trong các báo chí, trên truyền h́nh, trong rất nhiều buổi thuyết tŕnh, về những bi kịch Ngài đă trải qua. Nhiều lần bị tiếp đón như một kẻ gây rối, Ngài đă nhiều phen bị tấn công. Ngài nói chuyện trước các Hội Đồng Giám Mục ở Đức và Ư. Ngài in các cuốn sách của Ngài viết “NHỮNG NGƯỜI ĐỨNG THẲNG” (Les Hommes Debout) và “THỜI CỦA NHỮNG CON CHÓ CÂM” (Le temps des chiens muets). Luôn giữ liên lạc với địa phận cũ của Ngài, Ngài quan tâm lo lắng cho các sinh viên người dân tộc được gửi ở Pháp. Ngày 2 tháng 10 năm 1976, Ngài đưa đơn từ chức giám mục Kontum. Ngày 26 tháng 6 năm 1982, Ngài được thấy niềm vui lớn lao cuối cùng đời ḿnh: trong nguyện đường của Chủng Viện Hội Thừa sai, Ngài phong chức linh mục cho hai tân linh mục của giáo phận cũ Kontum: một người Việt và linh mục Bahnar đầu tiên của Ngài.

 

Ngài qua đời tại bệnh viện Val-de-Grâce, ngày 24 tháng 2 năm 1984.

 

Brigitte APPAVOU, phụ tá Văn Khố M.E.P. gửi TLL.

-----------------------

*Ghi Chú: Gần giáo xứ Thánh Mẫu và Du Sinh, nơi có chi nhánh Ḍng Phanxicô và Ḍng Thánh Giuse. Trước năm 1971, tại Tu Viện nầy c̣n có các lớp tu sĩ Ḍng Chúa Cứu Thế,- Ban nhạc cho ra cassette ALLELUIA nổi tiếng một thời chính là từ đây. Sau nầy, chỉ c̣n Cha Anh và một số tu sĩ ở lại, vừa trông coi tu viện,vừa phụ trách Trại Gà Scala.

-----------------------

 

ĐÔI ĐIỀU CHƯA CHÍNH-XÁC TRONG BÀI VIẾT VỀ  TIỂU SỬ ĐỨC CỐ GIÁM MỤC KONTUM PAUL SEITZ

 

Đọc tài-liệu trong LLCVK số Noel 2003 (tác giả:LM Nguyễn-Hoàng-Sơn; người dịch: Nguyễn-Đức-Trần), th́ tiểu-sử của Đức Cha chung chung là đúng,nhưng nội-dung trong bài có vài điểm chưa chính-xác.Nay xin góp ư, để anh em CVK và KMF khi t́m hiểu về tiểu-sử Đức Cố Giám Mục, sẽ hiểu đúng hơn:

 

1. Việc THÂN PHỤ của Đức Cố Giám Mục ĐỔI VỀ PARIS là không đúng. Chỉ có người Anh của Cố Giám Mục đă lập gia đ́nh và về sống ở Paris mà thôi, v́ trong thời gin Ong Cụ c̣n sống, th́ mỗi lần Cố Giám Mục về Pháp lo công-việc, sau đó về thăm Ong Cụ thân-sinh và Chị Anne-Marie Sietz, th́ lúc đó Anh Nguyễn-Thọai đă sống ở Paris và CHÍNH ANH là tài xế của Đức Cha. Cũng như ngày Ong Cụ và Bà Chị đi Việt-Nam dự lễ tấn phong Giám-mục của Đức Cha, th́ Anh Thọai là người đưa Ong Cụ và Chị Anne-Marie Seitz ra phi trường về Việt-Nam (v́ đây là lần đầu tiên trong đời, Ong Cụ đi máy bay).

 

2. Về Thành phần các em trong  GIA Đ̀NH TÊRÊXA: không có em nào do Đức Cha đi lấy về nuôi, khi chúng c̣n ở trong tù, mà chỉ có các em trong nhà Cha đang nuôi, nghịch ngợm, phá phách, trèo cây hái trái công cộng, vv.. bị lính bắt, nhưng khi biết đó là con cái Đức Cha nuôi, th́ Ong C̣ bạn thân của Đức Cha, gọi điện thọai cho Đức Cha tới nhận về. Hôm đáng tang Đức Cha, hai vợ chồng Ong C̣  (commissaire de police), tên là LIMONGI, đă từ Marseille lên Paris dự đám tang Cố Giám Mục .Gặp Anh Thọai, hai ông bà mừng lắm, v́ họ coi Anh như con của họ.

 

Ng̣ai ra, cũng phải nhấn mạnh rằng: do Cố Giám Mục nuôi dạy các em đầy đủ, ăn học đàng ḥang, cho nên có rất nhiều gia đ́nh khá giả cũng muốn đưa con đến, và nói dối là trẻ …mồ côi, để được nhận vào Gia đ́nh Têrêxa. Anh Trần-Văn-Khắc, thư kư riêng của Cố Giám Mục (hiện sống ở Los Angeles, Mỹ), biết rơ điều nầy. Tiền nuôi ăn chỉ được chính phủ Pháp trợ cấp rất ít, cho nên luôn trong t́nh trạng thiếu nợ và phải chạy vạy kiếm tiền (Sau nầy, khi có dịp thuận lợi, Anh Nguyễn-Thọai hứa sẽ viết lại các khó khăn tài chính và việc kiếm tiền nuôi ăn lúc ấy)

(Viết lại theo lời kể Anh Chị Nguyễn-Thọai)


 

                                                                        

 

                               

                         Nơi an nghỉ cuối cùng cùa ĐC Seitz