FOYER “SOHIER”

 

 

ĐÔI NÉT LỊCH SỬ H̀NH THÀNH.

 

Cho đến năm 1966, trong lịch sử hơn 70 năm được khám phá, h́nh thành và phát triển, th́ con đường sau nầy mang tên Thống Nhất, là một trong những con đường được xây dựng sớm nhất,để nối liền khu vực Nhà Ga Xe Lửa với trung tâm Thành Phố Đàlạt. Nằm khỏang giữa đọan từ Nhà Ga về trung tâm Thành phố, trên một ngọn đồi biệt lập, ở vị trí đẹp nhất của khu vực, nh́n xuống hồ Xuân Hương và ṭan cảnh Đồi Cù phía bên kia hồ, xa xa ẩn hiện trong sương mờ buổi sáng là thành phố và khách sạn Palace sang trọng bậc nhất Đàlạt, NHÀ SOHIER, số 1 Thống Nhất, đă gợi sự yêu thích của những người thanh lịch, đă đem lại sự yên tĩnh trong thời gian chữa trị cho các bệnh nhân giàu có cả người Việt lẫn người Pháp, bởi v́ ngôi biệt thự là một nhà thương tư của một bác sĩ người Pháp, và cũng v́ tế mà gây sự đố kỵ của một số người cùng nghành nghề, nhưng kém về uy tín và danh tiếng, cho nên Nhà thương tư – biệt thự Sohier - cùng vị bác sĩ người Pháp trở thành cái gai trong mắt họ. Họ cảm thấy sự hiện diện của ông đă quá đủ, khi mà “thực dân Pháp” ít oi c̣n lại chỉ c̣n nắm giữ một số đồn điền cà phê, cao su ở Cao Nguên Trung Phần hoặc chỉ cộng tác với tư cách chuyên gia trong các bệnh viện lớn ở Sàig̣n, như Grall. Một người hành nghề y như vậy,ở đây,là điều không thể chấp nhận được.

 

Nhưng họ sẽ chẳng làm ǵ được vị bác sĩ có tên là Sohier, nếu như không có hai sự kiện t́nh cờ khác cùng hổ trợ: cái chết của 7 bệnh nhân khi đang điều trị trong nhà thương tư nầy và việc Bà Nguyễn-Thị-Hậu được bổ nhiệm làm Thị-trưởng Đàlạt. Bà thị trưởng không màng đến chuyện tranh giành miếng ăn của các thầy thuốc,song cơ hội quá tốt, để Bà có thể chiếm đọat ngôi Biệt Thự số một, ở vị trí số một nầy (sau nầy, Ong Đỗ-Cao-Trí cũng cậy thế lực một trung tướng vùng, chiếm một phần đồi, để xây biệt thự kiểu Mỹ,nhưng chẳng mấy khi lai văng. TLL).

  

Nếu ai đă từng đến ở hoặc tham quan Nhà Sohier, sẽ thấy ngôi nhà và những căn pḥng được xây dựng , bố trí rất đặc biệt. Trong hàng ngàn ngôi biệt-thự của người Pháp ở Đàlạt, chúng ta không thể t́m thấy hai cái giống nhau, nhưng điểm chung nhất, là lối kiến trúc độc đáo, phù hợp với thời tiết mát mẻ quanh năm của Đàlạt: các bức tường rất dày ,bằng đá, được phủ xi măng trộn phun (hoặc ném), tạo cho biệt thự luôn giữ được nhiệt độ điều ḥa, bất kể ngày hay đêm, bất cứ là mùa hè hay mùa đông. mà không cần đến một thiết bị nào khác, ng̣ai ḷ sưởi truyền thống vốn không mấy khi dùng đến, ng̣ai việc để tạo không khí sang trọng ấm cúng và thân t́nh hơn, khi tụ họp gia đ́nh, bạn bè và khách mời. Biệt thự – Nhà thương tư Sohier - có một chút khác biệt và được cải tiến nhiều so với các biệt thự khác, phù hợp với mục đích chữa trị bệnh nhân: các cửa sổ lớp ng̣ai theo phong cách truyền thống, bằng gỗ dày và kín đáo, c̣n bên trong là lớp kính dày, với hệ thống cửa sổ  và màn vải dày, rất kín đáo và ấm áp khi được khép và kéo màn lại, nhưng lại rất sáng sủa, trong lành mỗi khi màn được kéo và các lớp cửa sổ được mở hoặc đẩy lên. Bên trong mỗi pḥng bệnh rộng răi, đều có bố trí một ḷ sưỡi lớn được trang trí rất đẹp. Trên vách tường, phía bên trên các cửa sổ và góc pḥng, đều có những lỗ thông khí có nắp che, mà người ta quen gọi là “Oeil de chat”. B́nh thường, các lỗ thông hơi vẫn được mở, v́ diện tích không nhỏ, không làm các căn pḥng bị gió lạnh, nhưng mỗi khi đốt ḷ sưỡi, th́ việc đóng các lỗ thông khí ấy trở thành mối hiểm nguy, có thể đe dọa tính mạng những người ở trong pḥng,nhất là khi có đông người, mà lượng oxy bị ḷ sưởi và số đông người làm cạn kiệt. Lúc ấy, nếu không có sự can thiệp từ bên ng̣ai, th́ những người ở bên trong, trong trường hợp nhu thế sẽ khó tránh nguy tử.  Và việc đă xăy ra như vậy cho nhà thương bác sĩ  Sohier: bảy bệnh nhân đang điều trị, nằm trong căn pḥng rộng lớn, đă khơi đốt ḷ sưỡi, nhưng lại sập kín hết các lỗ thông hơi. Sự việc quá nhỏ mọn, đến mức không ai để tâm đến. Bệnh nhân ấm áp, ngủ say. Ḷ sưỡi rực cháy. Hai cánh cửa chính cách âm khép chặt. Và sáng hôm sau, người ta phát hiện ra thảm kịch; cả bảy bệnh nhân đều đă chết ngạt. Bác sĩ Sohier ra ṭa ,nhưng luật sư của ông đă đưa ra những chứng cứ, cho thấy vị bác sĩ không có lỗi cố t́nh, mà chỉ do nhân viên và nhất là bệnh nhân. Nhưng nhà thương tư không được tiếp tục mở cửa nữa, sau khi ḥan tất cà thủ tục bồi ḥan. Các bác sĩ Việt-Nam đă thắng, nhưng đó không phải là ư của Bà thị-trưởng.

 

Với cố tâm chiếm bằng được ngôi biệt thự, lợi dụng quyền thế của một thị-trưởng, mà người ta có chứng cớ để nói Bà thị-trưởng vừa là chân tay vừa là người t́nh của tổng thống Nguyễn-văn-Thiệu, kẻ đă đưa Bà lên giữ một chức vụ có tiếng hơn là có miếng, v́ Đàlạt lúc bấy giờ vẫn chỉ là một trung tâm văn hóa và là nơi đón tiếp những vị tai to mặt lớn, những chính khách, các nguyên thủ quốc gia, đến giải trí, thư giăn sau những ngày tháng căng thẳng bên bản đồ chiến sự hoặc trong những áp-phe bạc triệu. Hoa trái và rau cỏ chỉ đủ nuôi sống một số dân làm vườn ít oi. Đàlạt vẫn rất xa tiếng súng, mặc dầu có Trường Vơ Bị Quốc Gia đào tạo sinh viên sĩ quan có tiếng (Ong Nguyễn-văn-Thiệu đă từng là chỉ huy trưởng của trường, khi mang lon trung tá) và sau nầy c̣n có cả trường đào tạo sĩ quan chiến tranh chính trị. Nhưng vị trí rừng núi hiểm trở đă giữ cho Đàlạt sự an b́nh hiếm có so với các tỉnh thành khác của Miền Nam Việt-Nam, trừ lần tổng tấn công Mậu Thân, nhưng cũng chỉ ở các khu vực giáp ranh đỉnh Lang Biang, như Đập Suối Vàng (Angkoet) hoặc Đồi Tùng Lâm. Bà thị trưởng cho rằng vụ kiện sẽ thắng nhờ có tổng thống Thiệu “đỡ đầu”, nhất là khi thế của người Pháp chẳng c̣n ở đất nước thân Mỹ nầy nữa. Và Bà thị trưởng đă làm hồ sơ kiện vị bác sĩ người Pháp. Song nếu hai mối họa đă vô t́nh đẩy bác sĩ Sohier vào t́nh cảnh nầy, th́ cũng có hai sự kiện khá hi hữu khác đă giúp cho KONTUM, nghĩa là Đức Giám Mục  người Pháp Paul Seitz, CÓ ĐƯỢC NGÔI BIỆT THỰ, mà Ngài mơ ước, hẳn nhiên không phải để hưởng thụ, mà v́ Ngài đang cần một ngôi nhà để di chuyển các chủng-sinh của Ngài lên Đàlạt, tiếp tục học, v́ thế nhận xét và hiểu biết của Ngài, sẽ chẳng có nơi đâu ở Miền Nam có điều khiện tốt hơn cho việc đào tạo văn hóa và đời sống tu sinh thừa sai sau nầy. Ngài đă liên hệ với bác sĩ  Sohier, đúng lúc vị bác sĩ cảm thấy bị bức bách quá đáng, cũng đang muốn bán đi ngôi biệt thự bao năm dày công xây dựng bảo quản. Nhưng ông không thể bán cho những người có cá tâm xua đuổi, làm hại ông. Và ông cũng không bao giờ ngờ ḿnh có thể trao ngôi biệt thự cho một người đồng hương, lại là một vị Giám Mục đang nổi danh như cồn trên khắp thế giới. Chỉ có CHÚA LÀ KHÔNG BẤT NGỜ, v́ người đă quan pḥng an bài tất cả. Hai bên đều vui mừng thỏa măn, nhưng chắc chắn Đức Giám Mục Kontum là người hạnh phúc nhất. Ngài đă tin cậy và phó thác tất cả cho Chúa và Chúa đă lo hết cho Ngài. Giá “sang nhượng” là bao nhiêu, th́ không mấy ai được biết, chứ chưa nói là biết chính xác, nhưng có nhiều người cho rằng đó là con số chẳn: 11 triệu đồng Việt Nam. Lúc bấy giờ, một đô la Mỹ “ăn” 75 đồng và tiền giấy Việt-nam có mệnh giá cao nhất là tờ 500 đồng (măi đến năm 1971 mới phát hành giấy bạc 1.000 đồng). Ở thời điểm “trao đổi” ấy, giá một chiếc gắn máy Nhật được bán ở thị trường là 20.000 đồng và giá ưu đăi cho sĩ quan là 16.000 đồng. Bà thị trưởng Nguyễn-Thị-Hậu rất căm giận và quyết theo đuổi vụ kiện ,để chiếm cho bằng được ngôi biệt thự.  Song, như chúng ta đă nói, có hai sự kiện khiến Bà chẳng những đă không đạt được mục đích, mà khó giữ cả chiếc ghế thị trưởng Đàlạt: bà luật sư Nguyễn-Phước-Đại và chính bản thân… Ong Nguyễn-văn-Thiệu.

 

Nhận lời bào chữa bị đơn, Bà luật sư Nguyễn-Phước-Đại, một trong các nữ luật sư thành danh và tiếng tăm bấy giờ (cùng bà luật  sư Ngô Bá Thành, vừa qua đời tháng 2 /2004, nổi tiếng về đấu tranh Phật-giáo và phản chiến), đă đưa ra các lư chứng cứng rắn, khiến các luật sư của nguyên đơn không thể khuất phục và thắng được. Nhưng vụ kiện đă không kéo dài: tổng thống Nguyễn-văn-Thiệu đang cần sự ủng hộ của Giáo Hội Công giáo, khi bản thân Ong là một tín đồ Công giáo, cho dù có thể chỉ theo Đạo để cưới vợ. Đối đầu với một vị giám mục nổi danh quốc tế như Đức Giám Mục Paul Seitz, là hạ sách, là sai lầm to lớn, nhất là khi chỉ v́ một ngôi biệt thự. Dù sao, Ong vẫn xuất thân từ lính viễn chinh và đă từng được Pháp đào tạo, trước khi phải bàn giao hết cho Mỹ. Nhưng cái chính chưa phải nằm ở đó. Người cha đỡ đầu rửa tội của tổng thống Nguyễn-văn-Thiệu là cha đẻ của linh mục Phêrô Nguyễn-văn-Nhơn, nay là giám mục giáo phận Đàlạt. Ong Thiệu rất kính trọng người cha đỡ đầu và người em con của Cha đỡ đầu, đang là sinh viên năm cuối của Giáo Ḥang Học Viện Đàlạt (Thầy Nhơn chịu chức linh mục năm 1967). V́ vậy, việc đụng chạm một Vị giám mục, đối với một giáo dân như gia đ́nh đạo đức của người cha đỡ đầu của Ong, là một điều không thể chấp nhận. Bà thị trưởng Nguyễn-Thị-Hậu cay đắng thua cuộc.

 

Khi biết tin mọi sự đă tốt đẹp, Đức Cha đă bổ nhiệm Cha Phaolô Lê-Quang-Trinh, bấy giờ đang là quản lư tiểu chủng viện Kontum, làm bề trên tiểu chủng viện Sohier, với nhiệm vụ trước mắt giúp Đức Cha chuẩn bị tổ chức để đón những lớp chủng sinh đầu tiên nhập học.

---------------------                                                         

Viết lại theo sự t́m hiểu nhiều nguồn riêng, v́ vậy nếu phát hiện những sai sót, xin vui ḷng bổ sung hoặc sửa chữa. Đa tạ.

Người viết lại:  NGUYỄN-THẾ-BÀI


 

 

 

 

 

 

                                                       Tiểu Chủng Viện Thừa Sai Kontum tại Sohier, Đà Lạt

                                                                 (từ lớp Trosième đến lớp Terminale)